Në vitet e fundit, Shqipëria ka përjetuar një rritje të shpejtë të prodhimit të energjisë nga burimet e rinovueshme, ku mbizotërojnë impiantet fotovoltaike. Sipas të dhënave të fundit, prodhimi diellor është zgjeruar ndjeshëm, duke arritur një rritje të konsiderueshme në vitin 2025 krahasuar me vitet e mëparshme dhe duke përfshirë një pjesë të rëndësishme të miksit energjetik të vendit. (Klima Sot)
Kjo është një lajm i mirë për sigurinë energjetike dhe reduktimin e emisioneve të karbonit, por mungesa e planifikimit të qëndrueshëm dhe kriteret strikte për vendosjen e impianteve fotovoltaike mund të sjellë pasoja negative serioze, si për mjedisin, ashtu edhe për komunitetet lokale.
Humbja e tokës bujqësore dhe konfliktet mbi përdorimin e tokës
Instalimi i impianteve fotovoltaike në shkallë të madhe kërkon sipërfaqe të konsiderueshme toke — zakonisht midis 5 dhe 10 akresh për megavat kapaciteti. Kjo mund të çojë në shfrytëzimin e tokave me vlerë bujqësore, duke zvogëluar zonat e mbjella dhe duke rritur presionin mbi fermerët dhe prodhimin ushqimor. Konfliktet e përdorimit të tokës midis impianteve diellore dhe bujqësisë janë shoqëruar me kundërshti publike edhe në vende të tjera evropiane si Spanja, ku komunitetet kanë protestuar ndaj ndërtimeve që kërcënojnë traditat bujqësore dhe trashëgiminë kulturore. (THINK TANK JOURNAL)
Në Shqipëri, miratimi i lejeve për qindra megavat të impianteve fotovoltaike në qarqe të ndryshme (p.sh., Fier, Elbasan, Bulqizë, Kolonjë, Himarë) ngre pyetje lidhur me prioritetet e përdorimit të tokës agrarie dhe zonave rurale dhe nevojën për plane territoriale që mbrojnë tokën bujqësore. (Ekofin)
Efektet ekologjike lokale mbi biodiversitetin dhe mikroklimën
Ndërtimi i parqeve fotovoltaike mund të ndikojë në ekosistemet lokale, duke ndryshuar mikroklimën e zonave të shfrytëzuara. Studime shkencore në vende të tjera kanë zbuluar se instalimet PV mund të rrisin rrezatimin neto në zonë, të ulë shpejtësinë e erës dhe të ndikojë në ciklin e ujit dhe kushtet e tokës. Këto ndryshime, nëse nuk menaxhohen mirë, mund të ndikojnë negativisht në bimësinë dhe habitatet natyrore. (acp.copernicus.org)
Pa vlerësime të detajuara mjedisore para vendosjes së projekteve të mëdha, këto ndikime mund të mbeten të nënvlerësuara ose të pallogaritshme.
Presioni mbi infrastrukturën dhe humbjet në rrjet
Shqipëria ka rritur fuqishëm kapacitetet e impianteve fotovoltaike, duke shtuar parqe me dhjetëra megavat dhe duke dëshmuar rritje të prodhimit me më shumë se 17% në vitin 2025. (Klima Sot)
Megjithatë, rritja e shpejtë pa përmirësime të menjëhershme në rrjetin e transmetimit dhe sistemet e ruajtjes së energjisë mund të çojë në humbje të larta në sistem (p.sh., si ato të raportuara të rreth 18% në disa periudha), duke dobësuar eficiencën e përgjithshme të sistemit dhe duke rritur varësinë nga importet në kohët e pikut. (Klima Sot)
Mungesa e konsultimit dhe pranimit të komuniteteve vendore
Në shumë vende, zgjerimi i impianteve diellore është shoqëruar me rezistencë lokale kur banorët ndiejnë se planifikimi është zhvilluar pa konsultim publik të mjaftueshëm. Kritikat përfshijnë shqetësime rreth peizazhit, vlerës së pronës dhe mungesës së përfitimeve të drejtpërdrejta për komunitetin. Në disa rajone evropiane, banorët kanë ngritur zërin duke argumentuar se projektet prioritizojnë fitimet e investitorëve mbi interesat lokale. (The Guardian)
Në Shqipëri, pa protokolle të qarta të konsultimit publik, është i rrezikshëm krijimi i ndarjeve mes zhvillimit të energjisë së pastër dhe mirëqenies së komuniteteve rurale.
Rreziku i planifikimit të pastudiuar
Rritja e impianteve fotovoltaike kërkon planifikim të kujdesshëm të investimeve, duke marrë parasysh koston afatgjate, ndikimet mjedisore, dhe përfitimet ekonomike. Investimet e paqëllimshme ose pa një strategji kombëtare të qartë mund të rezultojnë në humbje investimesh dhe dobësi në konkurrencë, sidomos në një vend si Shqipëria ku infrastruktura energjetike është ende duke u zhvilluar intensivisht. (polifakt.al)
Shqipëria ka një potencial të madh për energji të rinovueshme dhe rruga drejt një sistemi energjetik më të pastër është e rëndësishme për klimën dhe sigurinë energjetike. Por suksesi afatgjatë varet nga mënyra si kjo tranzicion zhvillohet: me plane territoriale të qëndrueshme, vlerësime të thella mjedisore, konsultime me komunitetet lokale dhe investime në infrastrukturë që sigurojnë integrimin e burimeve të rinovueshme në mënyrë efektive dhe të drejtë për të gjithë.
Nëse rritja e impianteve të energjisë diellore vazhdon pa këto kritere, rreziku është që përfitimet e qarta afatgjata të shoqërohen me kosto sociale dhe mjedisore që mund të duken vetëm kur është vonë për t’i adresuar.
