Të gjitha ndërtimet e reja në Shqipëri, si dhe godinat që do t’i nënshtrohen rikonstruksioneve të thella, do të kenë një detyrim të ri ligjor: pajisjen e detyrueshme me infrastrukturë të brendshme për fibër optike. Kjo është vetëm një nga risitë e projektligjit të ri “Akti i Infrastrukturës Gigabit”, i cili sapo është hedhur për konsultim publik nga Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë.
Ky draft, i cili pritet të zëvendësojë ligjin e vitit 2016, synon të përafrojë legjislacionin shqiptar me Rregulloren e re të Bashkimit Evropian (2024/1309), duke i hapur rrugë një revolucioni të vërtetë digjital dhe rrjeteve 5G.
Fundi i “monopoleve” në godinat e banimit
Një nga ngërçet më të mëdha për qytetarët dhe operatorët e telekomunikacionit ka qenë aksesi brenda pallateve. Shpesh, ndërtuesit ose administratorët e godinave krijonin pengesa ose monopolizonin hyrjen e operatorëve të caktuar.
Projektligji i ri i jep fund kësaj praktike. Sipas Kreut VIII të draftit, krijohet detyrimi që brenda dy viteve nga miratimi i ligjit, çdo ndërtim i ri duhet të ketë një “Pikë Aksesi” të dedikuar për rrjetet e kapaciteteve shumë të larta (VHCN). Madje, parashikohet vendosja e një etikete vullnetare “Gati për fibër” (Fiber-ready) për godinat që plotësojnë këto standarde teknike, një element ky që mund të rrisë edhe vlerën e vetë pronës në treg.
“Çdo sipërmarrës ka të drejtë të ndërtojë, me shpenzimet e veta, rrjetin e tij deri në pikën e aksesit në infrastrukturën fizike në godinë,” theksohet në relacionin e firmosur nga Ministri i Infrastrukturës dhe Energjisë, Enea Karakaçi, duke garantuar kështu konkurrencën e lirë dhe mundësinë e zgjedhjes për qytetarin.
Ulja e kostove dhe “pika e vetme e informacionit”
Për të shtrirë fibrën optike sot kërkohet kohë, kosto të larta për gërmime dhe një burokraci e rëndë për lejet e ndërtimit. “Akti i Infrastrukturës Gigabit” i detyron operatorët publikë dhe privatë (përfshirë ata të rrugëve, ujësjellësve, apo energjisë) që të ndajnë infrastrukturën e tyre fizike me kompanitë e telekomunikacionit.
Nëse një rrugë po hapet për të shtruar tubacionet e ujit, palët duhet të koordinohen që në të njëjtin kanal të kalojnë edhe tubat për fibrën optike. Kjo jo vetëm që do të ulë ndjeshëm kostot financiare për kompanitë—kosto që në fund përkthehen në tarifa më të lira për internetin—por do të shmangë edhe fenomenin e hapjes dhe mbylljes së të njëjtës rrugë disa herë.
Për të menaxhuar këtë, Autoriteti i Komunikimeve Elektronike dhe Postare (AKEP) do të ngrejë një “Sistem të Përqendruar të Informacionit”. Këtu, çdo operator mund të shohë rrjetet ekzistuese dhe punimet publike të planifikuara, duke eliminuar kërkesat e paarsyeshme dhe vonesat burokratike.
Ky ligj nuk është thjesht një nevojë e tregut të brendshëm, por një detyrim i panegociueshëm në kuadër të anëtarësimit në BE (Kapitulli 10: “Shoqëria e Informacionit dhe Media”). Qeveria ka marrë angazhim përmes “Agjendës Kombëtare të Reformave 2024–2027” që të krijojë një shoqëri digjitale të sigurt dhe të aksesueshme.
Drafti aktualisht është i hapur për 20 ditë pune për komentet dhe rekomandimet e grupeve të interesit. Nëse miratohet siç është propozuar, ai do të shënojë fundin e epokës së kabllove kaotikë nëpër qytete dhe fillimin e një epoke ku interneti gigabit trajtohet si një shërbim bazë jetik, njësoj si uji dhe energjia elektrike.
