Lufta e Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit kundër Iranit e ka bërë të dukshme për publikun më të gjerë rëndësinë strategjike të disa rrugëve detare, përmes të cilave zhvillohet pjesa më e madhe e tregtisë ndërkombëtare, përfshirë edhe tregtinë e karburanteve. Vlerësohet se rreth 70% e tregtisë globale (në vlerë) dhe 80% në volum kalon përmes këtyre rrugëve.
Ngushtica e Hormuzit
Pika më kritike aktualisht është ngushtica e Hormuzit, e cila ndan gadishullin arabik nga bregdetet e Iranit dhe lidh Gjirin e Omanit (juglindje) me Gjirin Persik (perëndim). Ajo ka gjerësi 39 km dhe gjatësi 60 km, ndërsa thellësia maksimale e detit është 220 metra, duke e bërë sipërfaqen e lundrueshme më të kufizuar.
Përmes saj kalojnë 20 milionë fuçi naftë në ditë, ose 20% e trafikut global të naftës. Irani e ka bllokuar që më 28 shkurt me mina, anije ushtarake dhe dronë, duke shkaktuar pasoja shqetësuese për ekonominë dhe financat globale. Donald Trump ka dhënë një ultimatum që skadon në natën midis të hënës dhe të martës: nëse Hormuzi nuk do të çlirohet, ai do të japë urdhër për “shkatërrimin” e centraleve elektrike iraniane, duke filluar nga më e madhja.
Kurrë më parë ngushtica e Hormuzit nuk ka qenë plotësisht e bllokuar për kaq gjatë, as gjatë krizave të para të naftës pas revolucionit iranian të 1979-ës, as gjatë konfliktit Iran-Irak, as gjatë sulmeve izraelite të qershorit të kaluar mbi Republikën Islamike.
Ngushtica e Bab al-Mandeb
Më në jug, disa bllokime detare pengojnë lëvizjen në ngushticën e Bab al-Mandeb, që lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit dhe më pas me Oqeanin Indian. Kjo është lidhja e vetme e rajonit me oqeanin. Ajo ka gjerësi 40 km dhe gjatësi 130 km, me Gibutin në bregun afrikan dhe Jemenin në gadishullin arabik.
Përmes kësaj kalojnë rreth 4 milionë fuçi naftë në ditë. Megjithatë, ngushtica është pjesërisht e bllokuar nga luftërat rajonale: që nga fillimi i 2024-ës, Houthit e Jemenit, aleatë të Iranit, kanë shkaktuar një kolaps prej rreth dy të tretave të trafikut drejt Suezit, duke sulmuar disa anije dhe duke rritur ndjeshëm kostot e sigurimeve dhe qiradhënies së tyre. Që atëherë, trafiku në ngushticë nuk është rikthyer dhe Irani kërcënon se mund të bashkëpunojë me Houthit për ta bllokuar plotësisht.
Kanali i Suezit
Më në veri, Kanali i Suezit lidh Detin e Kuq me Mesdheun. Ai ka gjerësi 225 metra dhe thellësi të ulët, dhe u hap në 1869, duke revolucionarizuar tregtinë globale: anijet nuk kanë nevojë të rrotullojnë të gjithë Afrikën për të kaluar nga Mesdheu në Detin e Kuq dhe anasjelltas.
Përmes tij kalojnë 4-5 milionë fuçi naftë në ditë. Kanali i Suezit ndikohet direkt nga kriza në Bab al-Mandeb, sepse është hyrja tjetër e Detit të Kuq. Thellësia e ulët e kanaleve mbetet një vështirësi.
Shumë mund të kujtojnë imazhet e marsit 2021, kur Ever Given, një anije 400 metra për kontejnerë, mbeti e bllokuar në kanalin e cekët dhe paralizoi trafikun detar për gjashtë ditë.
