1. Si ta dallojmë lajmin e rremë?
Çdo ditë përballemi me qindra informacione në televizion, Facebook, WhatsApp apo portale të ndryshme. Jo të gjitha janë të vërteta. Disa lajme krijohen për të mashtruar, për të përhapur frikë ose për të fituar klikime.
Para se të besoni një lajm, bëjini vetes pesë pyetje:
✔ Kush e ka publikuar?
✔ A ka burime të qarta?
✔ A është publikuar edhe nga media të tjera?
✔ Kur është publikuar?
✔ A duket tepër sensacional?
Mos harroni: Jo çdo gjë që lexoni në internet është e vërtetë.
Ndal – Mendo – Verifiko.
2. Mos bini pre e Clickbait-it
“Nuk do ta besoni çfarë ndodhi!”
“Mjekët fshehin këtë sekret!”
Nëse një titull duket shumë i ekzagjeruar, ka shumë mundësi të jetë clickbait.
Qëllimi i këtyre titujve është t’ju bëjnë të klikoni për të fituar para nga reklamat. Shpesh përmbajtja nuk ka lidhje me titullin ose e ekzagjeron realitetin.
Para se ta shpërndani një lajm:
✔ Lexoni artikullin e plotë.
✔ Kontrolloni burimin.
✔ Mos u bazoni vetëm te titulli.
Titulli të tërheq, por fakti të bind!
3. Kujdes nga mashtrimet online
Mashtruesit përdorin internetin për të vjedhur para dhe të dhëna personale.
Shenjat më të zakonshme:
✔ Mesazhe që pretendojnë se vijnë nga banka.
✔ Telefonata që kërkojnë të dhëna personale.
✔ Lidhje të dyshimta në Facebook, WhatsApp ose email.
✔ Premtime për fitime të mëdha.
Mos jepni kurrë:
❌ Fjalëkalime
❌ Numra kartash bankare
❌ Kodet e sigurisë
Rregulli i Artë: Mos kliko! Mos jep të dhëna! Verifiko!
4. Facebook pa rreziqe
Facebook është një mjet i dobishëm për të komunikuar me familjen dhe miqtë, por kërkon kujdes.
Si të dalloni një profil të rremë?
✔ Ka pak fotografi.
✔ Ka shumë pak miq ose vetëm profile të panjohura.
✔ Kërkon para ose informacione personale.
✔ Dërgon mesazhe të pazakonta.
Mos pranoni kërkesa miqësie nga persona që nuk i njihni.
Miqësi me kujdes, jo me nxitim!
5. Si të verifikojmë informacionin?
Kur lexoni një informacion të dyshimtë:
Kërkojeni në Google.
Kontrolloni datën e publikimit.
Shikoni nëse raportohet nga media të tjera.
Verifikoni fotot me kërkim të kundërt të imazhit.
Një minutë verifikim mund të shmangë shumë keqinformime.
Formula e Artë: NDALO – MENDO – VERIFIKO – NDAJ
6. Mbrojtja e të dhënave personale
Shumë persona publikojnë pa dashje informacione që mund të përdoren nga mashtruesit.
Mos publikoni:
❌ Numrin e kartës së identitetit
❌ Dokumente personale
❌ Adresën e plotë
❌ Të dhëna bankare
Përdorni:
✔ Fjalëkalime të forta
✔ Verifikim me dy hapa
✔ Privatësi të kontrolluar në rrjetet sociale
